Terytorium zależne

Terytorium zależne

Terytoria zależne świata w 2007
Terytoria zależne świata w 2007

Terytorium zależne - ogólne określenie obszarów znajdujących się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa. Terytoriami zależnymi są lub były: kolonie, departamenty zamorskie i terytoria zamorskie, kondominia, protektoraty, terytoria mandatowe i powiernicze, kraje stowarzyszone, terytoria zewnętrzne, dependencje, terytoria nieinkorporowane i inne.


Spis treści

[edytuj] Terytoria istniejące obecnie

W rubryce "Data utworzenia" podano rok utworzenia posiadłości - pominięto tu krótkie okresy administracji przez inne państwa; w przypadku dłuższego administrowania przez obecną metropolię podano datę wydzielenia jako osobnego terytorium.

Posiadłości: Nazwa terytorium Data utworzenia Wcześniejszy status;
Zmiany statusu od czasu utworzenia terytorium
Europa
brytyjskie Gibraltar 1713 część Hiszpanii; od 1830 roku kolonia, a od 2002 terytorium zamorskie
Guernsey1 1204 część Księstwa Normandii
Jersey1 1487 część Guernsey
Wyspa Man1 1333 część Królestwa Szkocji; od 1399 dependencja Korony brytyjskiej
duńskie Wyspy Owcze 1380 posiadłość korony norweskiej; od 1380 posiadłość duńskiej Norwegii; od 1814 posiadłość Danii; od 1948 terytorium autonomiczne
norweskie Jan Mayen 1922 obszar bez przynależności państwowej
Svalbard 1920 obszar bez przynależności państwowej
Azja
brytyjskie Akrotiri 1960 część brytyjskiego Cypru
Dhekelia 1960 część brytyjskiego Cypru
Afryka
brytyjskie Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego 1965 część Mauritiusu
Święta Helena 1659 posiadłość Holandii; do 1834 posiadłość Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej; następnie kolonia, a od 2002 terytorium zamorskie
francuskie Majotta 1975 część francuskich Komorów; od 2003 zbiorowość zamorska
Reunion 1642 obszar bez przynależności państwowej; od 1665 posiadłość Francuskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, od 1764 kolonia , od 1946 departament zamorski
Ameryka
brytyjskie Anguilla 1980 część brytyjskiego terytorium Saint Kitts-Nevis-Anguilla
Bermudy 1612 obszar bez przynależności państwowej; od 1612 kolonia Kompanii Wirginijskiej, od 1615 kolonia Somers Isles Company, od 1684 kolonia korony, a od 2002 terytorium zamorskie
Brytyjskie Wyspy Dziewicze 1871 część brytyjskiej kolonii Saint Christopher, Nevis, Anguilla i Wyspy Dziewicze; w latach 1871-1958 część Federacji Wysp Podwietrznych, a w latach 1958-1962 część Federacji Indii Zachodnich
Falklandy 1833 część Argentyny
Kajmany 1959 dependencja Jamajki; w latach 1959-1962 część Federacji Indii Zachodnich
Montserrat 1832 część brytyjskiej kolonii Antigua-Barbuda-Montserrat; w latach 1871-1958 część Federacji Wysp Podwietrznych, a w latach 1958-1962 część Federacji Indii Zachodnich
Turks i Caicos 1959 dependencja Jamajki (w latach 1848-1873 jako samodzielna kolonia); w latach 1959-1962 część Federacji Indii Zachodnich
duńskie Grenlandia 1380 posiadłość korony norweskiej; od 1380 posiadłość duńskiej Norwegii; od 1814 posiadłość Danii; od 1979 terytorium autonomiczne
francuskie Gujana Francuska 1643 obszar bez przynależności państwowej; od 1946 departament zamorski
Gwadelupa 1775 część Antyli Francuskich; od 1946 departament zamorski
Martynika 1783 część Antyli Francuskich; od 1946 departament zamorski
Saint-Barthélemy 2007 część Gwadelupy
Saint-Martin 2007 część Gwadelupy
Saint-Pierre i Miquelon 1763 część brytyjskiej Nowej Szkocji; od 1946 terytorium zamorskie, od 1976 departament zamorski, od 1985 zbiorowość terytorialna, a od 2003 zbiorowość zamorska
holenderskie Antyle Holenderskie 1848 część Holenderskich Indii Zachodnich
Aruba 1986 część Antyli Holenderskich
Stanów Zjedn. Navassa 1857 obszar bez przynależności państwowej
Portoryko 1898 kolonia Hiszpanii; od 1917 terytorium Stanów Zjednoczonych, od 1952 państwo stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi
Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych 1917 posiadłość Danii
Australia i Oceania
australijskie Norfolk 1914 terytorium Nowej Południowej Walii
Wyspa Bożego Narodzenia 1958 terytorium brytyjskiego Singapuru
Wyspy Ashmore i Cartiera 1978 część Terytorium Północnego
Wyspy Kokosowe 1955 terytorium brytyjskiego Singapuru
Wyspy Morza Koralowego 1969 część australijskiego stanu Queensland
brytyjskie Pitcairn 1952 część Brytyjskiego Terytorium Zachodniego Pacyfiku; do 1970 administrowany z Fidżi
francuskie Clipperton 1935 część Francuskich Posiadłości w Oceanii (obecna Polinezja Francuska)
Nowa Kaledonia 1853 obszar bez przynależności państwowej; od 1946 terytorium zamorskie, od 1999 specjalny status
Polinezja Francuska 1842-1888 obszar bez przynależności państwowej (lokalne królestwa na poszczególnych wyspach); od 1946 terytorium zamorskie jako Francuskie Posiadłości w Oceanii, od 1957 pod obecną nazwą, od 2003 zbiorowość zamorska
Wallis i Futuna 1961 dependencja Nowej Kaledonii; od 1961 terytorium zamorskie, od 2003 zbiorowość zamorska
nowozelandzkie Niue 1903 część Wysp Cooka; od 1974 państwo stowarzyszone
Tokelau 1949 część brytyjskiej kolonii Wyspy Gilberta i Ellice
Wyspy Cooka 1901 część Brytyjskiego Terytorium Zachodniego Pacyfiku; od 1965 państwo stowarzyszone
Stanów Zjedn. Baker 1857 obszar bez przynależności państwowej
Guam 1898 część hiszpańskich Filipin
Howland 1857 obszar bez przynależności państwowej
Jarvis 1858 obszar bez przynależności państwowej
Johnston 1858 obszar bez przynależności państwowej
Kingman 1922 obszar bez przynależności państwowej
Mariany Północne 1978 część Powierniczych Wysp Pacyfiku
Midway 1867 obszar bez przynależności państwowej
Palmyra 1959 część amerykańskiego Terytorium Hawajów
Samoa Amerykańskie 1899 obszar bez przynależności państwowej (lokalne królestwa)
Wake 1898 terytorium hiszpańskie
Antarktyda
australijskie Australijskie Terytorium Antarktyczne 1933 terytorium brytyjskie
Wyspy Heard i McDonalda 1947 terytorium brytyjskie
brytyjskie Brytyjskie Terytorium Antarktyczne 1962 3 dependencje Falklandów: Ziemia Grahama, Orkady Południowe, Szetlandy Południowe
Georgia Południowa i Sandwich Południowy 1985 dependencja Falklandów
francuskie Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne 1955 dependencja Madagaskaru
norweskie Wyspa Bouveta 1928 terytorium brytyjskie
Wyspa Piotra I 1930 obszar bez przynależności państwowej
Ziemia Królowej Maud 1938 obszar bez przynależności państwowej
nowozelandzkie Dependencja Rossa 1923 terytorium brytyjskie

1 - dependencje Korony brytyjskiej

[edytuj] Terytoria historyczne (istniejące w XX i XXI wieku)

(w rubryce potem/obecnie zaznaczono późniejsze zmiany statusu terytorium - w rubryce tej terytoria zależne oznaczono kursywą, a państwa niezależne - grubszą czcionką)

Posiadłości: Nazwa terytorium W latach Potem / Obecnie
Europa
duńskie Islandia 1814-1918/44 Islandia
włoskie Albania 1939-1943 Albania
brytyjskie Malta 1815-1964 Malta
Azja
brytyjskie Bahrajn 1880-1971 Bahrajn
Bhutan 1910-49 Bhutan
Birma 1885-1948 Myanmar/Birma
Brunei 1888-1984 Brunei
Cejlon 1802-1948 Sri Lanka
Cypr 1925-1960 Cypr
Hadramaut Jemen; Protektorat Aden (bryt.)
Hongkong 1898-1997 część ChRL
Indie Brytyjskie poł. XVIII w.-1947 Indie, Pakistan, 1971 => Bangladesz
Katar -1971 Katar
Kuwejt 1914-1961 Kuwejt
Malaje XIX w.-1957 Malezja
Malediwy -1965 Malediwy
Oman koniec XIX w.-1971 Oman
Oman Traktatowy koniec XIX w.-1971 Zjednoczone Emiraty Arabskie
Palestyna 1922-48 Izrael, Autonomia Palestyńska
Protektorat Aden Jemen
Sabah (Borneo Północne) XIX w.-1963 Malezja
Sarawak XIX w.-1963 Malezja
Singapur 1824-1963 1963-65 - Malezja, od 1965 - Singapur
Transjordania 1921-46 Jordania
francuskie Chandernagore, Karikal, Mahé, Pondichéry i Yanaon część Indii
Indochiny Francuskie poł. XIX w. - 1945/53 1945 - Laos, Wietnam, 1953 - Kambodża
Kraj Hatay część Turcji
Liban 1920-43 Liban
Syria 1920-43 Syria
japońskie Formoza 1895-1945 Republika Chińska
Korea 1910-45 Korea Północna i Południowa
Kuryle część Rosji
Mandżukuo 1932-45 część ChRL
Port Artur 1905-45 część ChRL
holenderskie Holenderskie Indie Wschodnie XVIII w.-1945 Indonezja
niemieckie Kiau-czou 1897-1921 część ChRL
portugalskie Diu, Daman, Goa = Indie Portugalskie XVI w.-1961 część Indii
Makau 1887-1999 część ChRL
Timor Wschodni 1661-1975 1975-2002 - część Indonezji; od 2002 - Timor Wschodni
Stanów Zjedn. Filipiny Filipiny
chińskie Mongolia Zewnętrzna XVII w. - 1921-24 Mongolia
Afryka
belgijskie Kongo Belgijskie 1884/1908-60 Zair => Dem. Rep. Konga
Ruanda-Urundi 1922-62 Rwanda i Burundi
brytyjskie Basuto 1868-1966 Lesotho
Beczuana 1885-1966 Botswana
Brytyjska Afryka Wschodnia 1895-1920 Kenia (br.)
Mauritius 1814-1975 Bryt. Teryt. O. Indyjskiego i Mauritius
Egipt 1880-1922 Egipt
Federacja Rodezji i Niasy 1953-1963 Malawi, Zambia, Rodezja
Gambia 1816-1965 Gambia
Kamerun Brytyjski 1916-1960 Kamerun
Kenia 1920-1960 Kenia
Kraj Przylądkowy -1910 Związek Południowej Afryki = RPA
Natal -1910 Związek Południowej Afryki = RPA
Niasa 1891-1953 Fed. Rodezji i Niasy
Nigeria 1861-1960 Nigeria
Orania -1910 Związek Południowej Afryki = RPA
Rodezja 1964-80 Zimbabwe
Rodezja Południowa 1923-53 Fed. Rodezji i Niasy
Rodezja Północna 1924-53 Fed. Rodezji i Niasy
Seszele 1814-1976 Seszele
Sierra Leone 1808-1961 Sierra Leone
Somali Brytyjskie 1887-1960 płn. część Somalii, 1991 => Somaliland
Suazi 1903-68 Suazi
Sudan Anglo-Egipski 1899-1956 Sudan
Tanganika 1919-1963 Tanzania
Togo Brytyjskie 1922-1956 Złote Wybrzeże
Transwal -1910 Związek Południowej Afryki = RPA
Uganda 1890-1962 Uganda
Walvis Bay część Namibii
Zanzibar 1890-1963 Tanzania
Złote Wybrzeże 1901-57 Ghana
francuskie Algieria 1830-1962 Algieria
Francuska Afryka Równikowa 1910-58/60 Czad, Rep. Środkowoafr., Kongo, Gabon
Francuska Afryka Zachodnia 1904-58/60 Senegal, Mauretania, Mali, Niger, Benin, Burkina Faso, Wyb. Kości Sł., Gwinea
Fr. Teryt. Afarów i Issów 1967-77 Dżibuti
Kamerun 1916-60 Kamerun
Komory 1886-1975 Komory i Majotta (fr.)
Madagaskar 1896-1960 Madagaskar
Maroko 1907-1956 Maroko
Somali Francuskie 1896-1967 Fr. Tery. Afarów i Issów
Togo 1922-1960 Togo
Tunezja 1881-1956 Tunezja
hiszpańskie Gwinea Hiszpańska XVIII w.-1958 Gwinea Równikowa
Maroko Hiszpańskie Maroko i Ceuta i Melilla (hiszp.)
Rio de Oro/Sahara Hiszpańska 1884-1975 Sahara Zachodnia
Rio Muni XVIII w.-1958 Gwinea Hiszpańska
niemieckie Kamerun Niemiecki 1884-1916 Kamerun (część br. i fr.)
Niemiecka Afryka Wschodnia Tanganika (br.) i Ruanda-Urundi (belg.)
Niemiecka Afryka Płd.-Zach. Afryka Płd.-Zach. (Zw.Pd.Afr.)
Togo (do 1905 jako Togoland) 1884-1914 Togo Brytyjskie i Togo francuskie
portugalskie Angola i Kabinda -1975 Angola
Gwinea Portugalska -1973 Gwinea Bissau
Portugalska Afryka Wschodnia -1975 Mozambik
Wyspy Zielonego Przylądka 1456-1975 Republika Zielonego Przylądka
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca -1975 Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
włoskie Erytrea 1890-1936 Włoska Afryka Wschodnia
Libia 1912-51 Libia
Somali Włoskie 1905-36 Włoska Afryka Wschodnia
Somali Włoskie 1950-60 Somalia
Włoska Afryka Wschodnia 1935-41 Abisynia i Somali Włoskie
strefa międzynarodowa Tanger 1912-56/60 część Maroka
Ameryka
brytyjskie Antigua 1632-1981 Antigua i Barbuda
Bahama 1717-1973 Bahamy
Barbados 1652-1966 Barbados
Dominika 1783-1978 Dominika
Grenada 1783-1974 Grenada
Gujana Brytyjska 1831-1966 Gujana
Honduras Brytyjski 1783-1981 Belize
Jamajka poł XVII w.-1962 Jamajka
Saint Christopher - Nevis - Anguilla 1713-1980/83 Saint Kitts i Nevis, Anguilla (br.)
Saint Lucia 1803-1979 Saint Lucia
Saint Vincent XVIII w.-1979 Saint Vincent i Grenadyny
Trynidad i Tobago 1888-1962 Trynidad i Tobago
holenderskie Gujana Holenderska 1667-1975 Surinam
Stanów Zjedn. Str. Kan. Panamskiego 1903-79/99 część Panamy
Australia i Oceania
australijskie Nauru 1919-1968 Nauru
Nowa Gwinea Australijska 1914-49 Papua-Nowa Gwinea
Papua 1905-49 Papua-Nowa Gwinea
Papua-Nowa Gwinea 1949-75 Papua Nowa Gwinea
brytyjskie Br. W-y Salomona 1893-1978 Wyspy Salomona
Fidżi 1874-1970 Fidżi
Norfolk 1788-1914 Norfolk (aust.)
Papua 1884-1905 Papua (aust.)
Samoa Zachodnie 1899-1962 Samoa Zachodnie
Tokelau 1877-1926 Tokelau (n.-zel.)
Tonga 1900-70 Tonga
Wyspy Cooka 1888-1901 Wyspy Cooka (n.-zel.)
W-y Gilberta i Lagunowe 1916-76 W-y Gilberta, W-y Lagunowe
Wyspy Gilberta 1976-79 Kiribati
Wyspy Lagunowe 1976-78 Tuvalu
kondominium br. i fr. Nowe Hebrydy 1906-80 Vanuatu
japońskie Karoliny 1920-44/47 Powiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
Mariany 1920-44/47 Powiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
Wyspy Marshalla Powiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
niemieckie Karoliny 1899-1920 Karoliny (jap.)
Mariany Mariany (jap.)
Nauru 1888-1914 Nauru (br., aust., n.-zel.)
Wyspy Marshalla Wyspy Marshalla (jap.)
Ziemia Króla Wilhelma 1884-1914 Nowa Gwinea Australijska
Stanów Zjedn. Powiernicze Wyspy Pacyfiku Palau, Fed.Mikronezji, W-y Marshalla

[edytuj] Terytoria należące do Polski

(w rubryce potem/obecnie zaznaczono późniejsze zmiany statusu terytorium - w rubryce tej terytoria zależne oznaczono kursywą, a państwa niezależne - grubszą czcionką)

Posiadłości: Nazwa terytorium W latach Potem / Obecnie
Europa Wolne Miasto Gdańsk¹ 1920-1939 Polska województwo pomorskie
Lenna Polski 1119-1795 (z przerwami) Polska, Rosja, Rumunia, Ukraina, Litwa, Łotwa, Mołdawia
Afryka Wyspa Świętego Andrzeja² 1651-1659 Gambia, James Island
Wyspa Świętej Marii² 1651-1664?< Gambia, Bandżul
Fort Jillifree² 1651-1664?< Gambia, Jufureh
Ameryka Nowa Kurlandia² 1654-1690 Trynidad i Tobago

¹ Formalnie pozostawało pod zwierzchnością Ligi Narodów, w imieniu której administrację sprawowała Polska.
² Kolonia Kurlandii

[edytuj] Zobacz też