Tarnów

Tarnów

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.


Panorama Miasta Tarnowa - widok z góry Św.Marcina
Panorama Miasta Tarnowa - widok z góry Św.Marcina


Współrzędne: 50°02' N 21°00' EGeografia

Tarnów
Herb
Herb Tarnowa Flaga Tarnowa
Województwo małopolskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Tarnów
miejska
Prawa miejskie 7 marca 1330

miasta_partnerskie=Słowacja Trenczyn
Węgry Kiskőrös
Belgia Schoten
Wielka Brytania Blackburn
Polska Nowy Sącz
Rosja Kotłas
Ukraina Tarnopol
Ukraina Biała Cerkiew
Prezydent miasta Ryszard Ścigała
(e-mail)
Powierzchnia 72,4 km²
Położenie 50° 02' N
21° 00' E
Liczba mieszkańców (2007)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
116 118
1604 os./km²
ok 214 000
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 14
Kod pocztowy 33-100 do 33-110
Tablice rejestracyjne KT
Położenie na mapie Polski
Tarnów
Tarnów
Tarnów
TERC10
(TERYT)		 1263011
Urząd miejski3
ul. Mickiewicza 2 / ul. Nowa 4 / ul. Goldhammera 3
33-100 Tarnów
tel. 014 688 24 00; faks 014 621 53 08
(e-mail)
Strona internetowa miasta

Tarnów – miasto w południowej Polsce w województwie małopolskim, leżące nad rzeką Białą, o wielowiekowej historii sięgającej początkami czasów piastowskich. Wraz z uzyskaniem praw miejskich w 1330 roku stał się ważnym ośrodkiem w regionie. W obecnych granicach administracyjnych zajmuje powierzchnię 72,4 km², którą zamieszkuje ponad 117 tys. (2007) mieszkańców. Jest ważnym ośrodkiem turystycznym i kulturalnym województwa małopolskiego. W latach 1975-1998 Tarnów był stolicą województwa tarnowskiego. Położony w płd.-wsch. części kraju, przy trasie komunikacyjnej E-40 i linii kolejowej, jest ważnym węzłem w komunikacji drogowej i kolejowej. Jest także ważnym ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym z wyspecjalizowanymi zakładami chemicznymi, maszynowymi, metalowymi, budowlanymi, szklarskimi i spożywczymi. W dzielnicy Mościce znajdują się Zakłady Azotowe, będące jednymi z najważniejszych zakładów tego typu w Polsce. Tarnów jest także ośrodkiem kynologii łowieckiej. W okolicach miasta co dwa lata odbywają się ogólnopolskie Field-Trialsy im. Kazimierza Tarnowskiego. Tarnów jest jednym z najcieplejszych miast w Polsce i dlatego to miasto można nazwać Polskim Biegunem Ciepła – to jest hasło, które do Tarnowa przyciąga turystów, których liczba z roku na rok wzrasta.

Spis treści

[edytuj] Historia


Rynek i ratusz w Tarnowie
Rynek i ratusz w Tarnowie


Pierwsza wzmianka o Tarnowie pochodzi z 1125 roku. W 1264 roku spotkali się w Tarnowie: książę Rusi Halickiej Daniel z księciem polskim Bolesławem Wstydliwym i wspólnie dokonali rozgraniczeń księstw.

Tarnów prawa miejskie uzyskał w 1330 r., nadał mu je król Władysław Łokietek. Ówczesnym właścicielem miasta był Spycimir Leliwita. Dlatego herbem Tarnowa stała się Leliwa, noszona przez Spycimira. Tarnów przez wieki pozostawał miastem prywatnym, będąc własnością kolejno rodów Tarnowskich (potomków Spycimira, jednym z nich był hetman Jan Amor Tarnowski), Ostrogskich, Zasławskich, Sanguszków.

W osiemnastym stuleciu, po pierwszym rozbiorze Tarnów stał się częścią monarchii habsburskiej (Królestwo Galicji i Lodomerii). Paradoksalnie dzięki temu utworzono w Tarnowie biskupstwo, gdyż dotychczas pobliskie tereny podlegały biskupowi krakowskiemu, a Kraków znacznie później stał się na dobre częścią cesarstwa austriackiego. W dziewiętnastym wieku Tarnów znalazł się przy trasie kolei żelaznej, co sprzyjało rozwojowi miasta. W okresie międzywojennym w pobliskich Mościcach (obecnie dzielnica Tarnowa) zbudowano zakłady produkujące nawozy azotowe. Ich dyrektorem był m.in. znany na arenie ogólnokrajowej działacz polityczny Eugeniusz Kwiatkowski.

W sierpniu 1920 roku do Tarnowa przybył rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej na czele z Atamanem Symonem Petlurą. Swoją siedzibę rząd miał w hotelu Bristol przy ulicy Krakowskiej 9. Dziś na tym budynku można zobaczyć tablicę jaka upamiętnia to wydarzenie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Tarnowie mieszkało około 300 obywateli Ukrainy. Emigracja ta była świetnie zorganizowana, a życie kulturalne kwitło. Były wydawane gazety, prężnie działały wydawnictwa, powstawały szkoły, organizację charytatywne, a nawet Związek Ukrainek, czy związek kombatantów.

W czasie II wojny światowej Tarnów spotkało tragiczne "wyróżnienie". To stąd wyruszył pierwszy transport do obozu koncentracyjnego Auschwitz. W czasie wojny miasto straciło znaczną część swoich mieszkańców, którą stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego.

W 1975 r. Tarnów, w ramach reformy administracji (powołano 49 małych województw z 17 wówczas istniejących) został stolicą województwa, by w 1999 r., ponownie stać się miastem powiatowym.

Obecnym prezydentem Tarnowa jest Ryszard Ścigała.

[edytuj] Zabytki

Tarnowski ratusz
Tarnowski ratusz
Rynek z katedrą w tle
Rynek z katedrą w tle
Ruiny zamku na Górze Św. Marcina
Ruiny zamku na Górze Św. Marcina

[edytuj] Kościoły zabytkowe

Tarnowska Bazylika katedralna
Tarnowska Bazylika katedralna

[edytuj] Synagogi

Zachowana bima starej synagogi
Zachowana bima starej synagogi

W Tarnowie do 1939 roku było ponad 40 synagog. Oto niektóre z nich:



[edytuj] Dzielnice Tarnowa

[edytuj] Osiedla w Tarnowie

Widok największego w Tarnowie blokowiska
Widok największego w Tarnowie blokowiska

W Tarnowie znajduje się 16 osiedli. Są to: (w nawiasach podano liczbę mieszkańców)

[edytuj] Place i skwery

Plac Kazimierza Wielkiego
Plac Kazimierza Wielkiego
Plac Jana III Sobieskiego
Plac Jana III Sobieskiego

[edytuj] Prezydent Tarnowa

V kadencja (2006-2010)

[edytuj] Gospodarka

ul. Nowodąbrowska – Falklandy
ul. Nowodąbrowska – Falklandy

Tarnów jest dużym ośrodkiem przemysłowym z dominującym przemysłem chemicznym (Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.), maszynowym (Zakłady Mechaniczne Tarnów, Fabryka Silników Elektrycznych "Tamel"), spożywczym (Zakłady Mięsne Mięstar wchodzące w skład Grupy Sokołów, Zakłady Mleczarskie Mlektar, Zakłady Przemysłu Chłodniczego Fritar), materiałów budowlanych (największa w kraju cegielnia: Leier-Tarnów S.A., Bruk-Bet), włókienniczym (Spółdzielnia Tarnowska Odzież, Tarnospin, Tarkonfex), skórzanym (Przedsiębiorstwo Tarnokop), szklarskim (Huta Szkła Gospodarczego Tarnów wchodząca w skład Grupy Krosno S.A). W mieście istnieją liczne hurtownie, składy materiałów budowlanych, sklepy. Dobrze rozwinięty jest handel samochodami, istnieje wiele dobrze wyposażonych stacji obsługi samochodów.

Hipermarkety: Carrefour, NOMI. W budowie lub planowane: Real, Bomi Castorama, MediaMarkt, Centrum handlowe Gemini Jasna Park, Galeria Handlowa (ul. Krakowska), Galeria Handlowa (ul. Lwowska), Galeria Handlowa (Mościce), Galeria Handlowa (na terenie Owintaru).

Specjalne Strefy Ekonomiczne:

[edytuj] Aglomeracja Tarnowska

Utworzona w listopadzie roku 2006 decyzją wojewody małopolskiego. Obejmuje Tarnów, Wojnicz, Żabno, Skrzyszów, Lisią Górę, Wierzchosławice oraz ościenne miejscowości.

źródło: "Wrota Małopolski – dziennik uchwał"

[edytuj] Transport

Dworzec PKS
Dworzec PKS

[edytuj] Tranzyt

Tarnów leży na skrzyżowaniu dróg krajowych:

[edytuj] Kolej

Stacje PKP w Tarnowie:

Dworzec główny jest stacją węzłową – tutaj spotykają się 4 szlaki kolejowe:

Początki kolei w Tarnowie sięgają roku 1850, kiedy rozpoczęto budowę linii Kraków – Lwów. Budynek dworca głównego jest obiektem zabytkowym. Powstał na wzór dworca we Lwowie w 1906 roku.

[edytuj] Tarnowskie tramwaje

Tarnów był jedynym miastem prowincjonalnym w Galicji, w którym od roku 1911 zaczął kursować elektryczny tramwaj. Wozy były przystrojone zielenią, kwiatami i wstęgami. Miały one czerwony kolor z błękitno-złotym herbem miasta. Nazywano je pieszczotliwie "biedronkami". Wzorowane były na tego samego koloru tramwajach lwowskich. Długość tarnowskiej linii tramwajowej wynosiła 2580 m. Wiodła od ul. Burtniczej, Lwowską, Wałową, Krakowską do dworca kolejowego. Przystanki tramwajowe były przed ul. Warzywną, Szpitalną, przy Pilzneńskiej Bramie, ul. Zdrojowej (Goldhammera), Seminaryjskiej (Piłsudskiego), Katedralnej, Bandrowskiego, przy kościele XX. Misjonarzy. Stale kursowało 6 wozów, co 6 minut od godz. 6 rano do 10 wieczorem. Tramwaj w Tarnowie zlikwidowały okupacyjne władze niemieckie w 1942 r. Trakcja przeszkadzała w ruchach wojsk na wschód i została rozebrana. Jednak tarnowski tramwaj funkcjonował przez 31 lat i pamięta go jeszcze odchodzące pokolenie tarnowian, wspominające z łezką w oku poruszające się dość ospale ulicami miasta czerwone "biedronki".

W latach 80. planowano wybudowanie trakcji tramwajowej łączącej dworzec kolejowy w Mościcach z Falklandami i odgałęzienia do dworca głównego. Przedsięwzięcie miało ułatwić komunikację między wschodnią a zachodnią częścią miasta. Niestety planowana inwestycja nie doszła do skutku – nie wybudowano osiedli mieszkaniowych na wschód od Al. Jana Pawła II, w których miało mieszkać kilkadziesiąt tysięcy osób. Zmniejszyła się także liczba pracowników w Zakładach Azotowych i wyłożenie sporych nakładów na budowę takiej linii tramwajowej mijało się z celem. Na ulicy Wałowej pod koniec maja 2004 roku stanął historyczny przystanek tramwajowy z ławką. Znajduje się on kilka metrów od miejsca, gdzie przed latami był przystanek tramwajowy.

[edytuj] Komunikacja lotnicza

W Tarnowie znajduje się lądowisko Aeroklubu Ziemi Tarnowskiej posiadające trawiasty pas startowy o długości ok. 500m. Ponadto w położonym 38 km na północny wschód Mielcu znajduje się port lotniczy (Port Lotniczy Tarnów/Tarnobrzeg) wykorzystywany przez miejscowy aeroklub oraz PZL Mielec

[edytuj] Ronda w Tarnowie

Dwa pierwsze są w rzeczywistości węzłami drogowymi bez ruchu okrężnego.

Planowane ronda:

[edytuj] Szpitale

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Szkoły podstawowe

[edytuj] Gimnazja

[edytuj] Licea

[edytuj] Technika

[edytuj] Szkoły policealne

[edytuj] Wyższe uczelnie

[edytuj] Kultura

[edytuj] Teatry

Tygiel Kultury - Strefa Żywiołów na tarnowskim Rynku
Tygiel Kultury - Strefa Żywiołów na tarnowskim Rynku
Ul. Wałowa
Ul. Wałowa
Ul. Wałowa II
Ul. Wałowa II

[edytuj] Muzea

[edytuj] Kina

[edytuj] Planowane

[edytuj] Galerie i stowarzyszenia kulturalne

Tarnowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (TUTW), projekt Fundacji "Kromka Chleba". Funkcjonuje od 2006 roku.

[edytuj] Muzyka

[edytuj] Biblioteki

[edytuj] Obiekty handlowe

[edytuj] Ekologia – Zielone perły Tarnowa

[edytuj] Parki

[edytuj] Inne tereny zielone

[edytuj] Media

W Tarnowie działa kilka lokalnych pism i oddziały ogólnopolskich i wojewódzkich gazet, działają także stacje radiowe i telewizja miejska. Gazety i pisma:

Radio:

Radio Internetowe:

Telewizja:

[edytuj] Sport

Tarnów jest znanym ośrodkiem sportu żużlowego (Unia Tarnów, wicemistrzostwo Polski w 1994 r., mistrzostwo Polski w 2004, 2005 r.) a także wspinaczki sportowej. Rozwija się tu również piłka nożna, piłka ręczna, karate kyokushin, judo, boks, pływanie i inne dyscypliny.

[edytuj] Tarnowskie kluby sportowe

[edytuj] Obiekty sportowe

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Katolicyzm

Protestantyzm

Inne

[edytuj] Jan Paweł II w Tarnowie

Pomnik Jana Pawła II w Tarnowie
Pomnik Jana Pawła II w Tarnowie

Jan Paweł II był w Tarnowie 9 i 10 czerwca 1987 r. Przyleciał helikopterem wieczorem 9 czerwca. Śmigłowiec wylądował przy hali "Jaskółka" w Tarnowie – Mościcach. Stamtąd papież przejechał papamobilem przez miasto, m.in. ulicą Krakowską do Domu Biskupiego przy ulicy Dzierżyńskiego (obecnie ulica Mościckiego). Wieczorem pod budynek przyszły setki ludzi i odbyło się niezaplanowane spotkanie z papieżem. Jan Paweł II pojawił się oknie Kurii na drugim piętrze i stamtąd rozmawiał z tarnowianami.

Następnego dnia 10 czerwca w obecności ponad dwóch milionów wiernych na polach przy budowanym kościele pw. Błogosławionej Karoliny (obecnie plac Jana Pawła II) beatyfikował Karolinę Kózkównę.

Po południu Jan Paweł II spotkał się na Placu Katedralnym z duchownymi. Tam odbyły się nieszpory eucharystyczne.

Obok budynku katedry stoi pomnik Jana Pawła II – jeden z pierwszych pomników które postawiono ku czci Jana Pawła II

[edytuj] Parlamentarzyści z okręgu tarnowskiego

[edytuj] Posłowie

[edytuj] Senatorowie

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta Tarnowa

[edytuj] Osoby związane z Tarnowem

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Honorowi Obywatele Tarnowa, Burmistrzowie i Prezydenci Tarnowa, Biskupi tarnowscy.
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tarnowem.

[edytuj] Ciekawostki

[edytuj] Zobacz też

Kościół Matki Boskiej Śnieżnej w Tarnowie, Kościół św. Anny w Tarnowie

Przypisy

  1. ↑ [1]
  2. ↑ [2]
  3. ↑ [3]

[edytuj] Linki zewnętrzne

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Wiadomości na Wikinews


p • d • e
Miasta województwa małopolskiego

Miasta powiatowe:
Brzesko • Bochnia • Chrzanów • Dąbrowa Tarnowska • Gorlice • Kraków • Limanowa • Miechów • Myślenice • Nowy Sącz • Nowy Targ • Olkusz • Oświęcim • Proszowice • Sucha Beskidzka • Tarnów • Wadowice • Wieliczka • Zakopane

Miasta gminne:
Alwernia • Biecz • Brzeszcze • Bukowno • Chełmek • Ciężkowice • Czchów • Dobczyce • Grybów • Jordanów • Kalwaria Zebrzydowska • Kęty • Krynica Zdrój • Krzeszowice • Libiąż • Maków Podhalański • Miechów • Mszana Dolna • Muszyna • Niepołomice • Nowy Wiśnicz • Piwniczna Zdrój • Rabka Zdrój • Ryglice • Skała • Skawina • Słomniki • Stary Sącz • Sułkowice • Szczawnica • Świątniki Górne • Trzebinia • Tuchów • Wojnicz • Wolbrom • Zakliczyn • Zator • Żabno

 
herb województwa małopolskiego
p • d • e
Województwo małopolskie

Miasta na prawach powiatu: Kraków • Nowy Sącz • Tarnów
Powiaty: bocheński • brzeski • chrzanowski • dąbrowski • gorlicki • krakowski • limanowski • miechowski • myślenicki • nowosądecki • nowotarski • olkuski • oświęcimski • proszowicki • suski • tarnowski • tatrzański • wadowicki • wielicki