Piotr Wysocki (wojskowy)

Piotr Wysocki (wojskowy)

Piotr Wysocki
Piotr Wysocki
Piotr Wysocki 29 listopada 1830 r., litografia wg rysunku Jana Nepomucena Żylińskiego
Odrowąż
Odrowąż
Data urodzenia 10 września 1797
Miejsce urodzenia Winiary koło Warki
Data śmierci 6 stycznia 1875
Miejsce śmierci Warka
Rodzina Wysoccy
Rodzice Jan Wysocki
Katarzyna z Brzumińskich
Małżeństwo kawaler
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Popiersie Piotra Wysockiego rzeźba Aleksandra Żurakowskiego z 1893 r. w Łazienkach przy Podchorążówce w Warszawie od 1980 r.
Popiersie Piotra Wysockiego[1] rzeźba Aleksandra Żurakowskiego z 1893 r. w Łazienkach przy Podchorążówce w Warszawie od 1980 r.

Piotr Jacek Wysocki (ur. 10 września 1797 w Winiarach, obecnie dzielnicy Warki, zm. 6 stycznia 1875 w Warce) – oficer Wojska Polskiego, żołnierz powstania listopadowego, działacz niepodległościowy, przywódca sprzysiężenia podchorążych, które doprowadziło do wybuchu powstania listopadowego (29 listopada 1830), zesłaniec.

Spis treści

[edytuj] Młodość

Pochodził z rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Odrowąż, wywodzącej się z Chociwia Wielkiego. Jego rodzicami byli Jan i Katarzyna. W młodości kształcił się w Warszawie, najpierw w szkole pijarskiej, a następnie, od roku 1818, jako kadet w Szkole Podchorążych Piechoty. Służba w 4. pułku grenadierów, stosunki panujące w polskiej armii, zwierzchność cara i ciężkie warunki służby wpłynęły na poglądy Wysockiego, zbliżając go tym samym do kół patriotycznych.

Gdy w 1828 roku został instruktorem w Szkole Podchorążych, energicznie zabrał się do stworzenia i działań wewnątrz tajnego związku niepodległościowego, zwanego potocznie Sprzysiężeniem Wysockiego.

[edytuj] Powstanie Listopadowe

Wieczorem 29 listopada 1830 r. poderwał do powstania szkołę podchorążych, wygłaszając mowę: "Polacy! Godzina zemsty wybiła, dzisiaj umrzeć lub zwyciężyć potrzeba. Idźmy!... a piersi nasze niech będą Termopilami dla wrogów."[2]

W czasie powstania został mianowany kapitanem (później majorem[3]), był adiutantem naczelnego wodza Michała Radziwiłła. Uczestniczył w bitwie pod Wawrem, pod Grochowem, bitwie pod Dobrem i bitwie pod Okuniewem. Brał udział w wyprawie generała Józefa Dwernickiego na Wołyń. We wrześniu 1831 roku, będąc dowódcą 10 pułku piechoty liniowej, został ranny podczas walk w obronie Warszawy i 6 września 1831 roku dostał się do niewoli rosyjskiej.

[edytuj] Zesłanie

W grudniu 1831 r. został skazany na karę śmierci przez powieszenie, lecz ukaz carski zamienił wyrok na 20 lat osiedlenia na Syberii. Miejscem zesłania była początkowo wioska Aleksandrowsk pod Irkuckiem. Po próbie ucieczki, za co skazano go na karę tysiąca kijów, został karnie przeniesiony na katorgę do kopalni miedzi w Akatui w koloni katorżniczej w Nerczyńsku.

[edytuj] Pobyt w Warce

27 października[4] 1857 roku wrócił z zesłania. Zamieszkał w podarowanym mu przez społeczeństwo domu tzw. "na wójtowstwie" w Warce przy ul. Wójtowskiej 24 - obecnie pomnik[5]. Poświecił się pracy historycznej - m.in. wydając w Paryżu (1867) swój pamiętnik[6]. Zorganizował przeniesienie domniemanych zwłok ks. Trojdena I i Ziemowita z kościoła podominikańskiego do kościoła pw. MB Szkaplerznej, fundując pamiątkową tablicę[7]. Pozostał osobą samotną. Zmarł w Warce 6 stycznia 1875 roku jako bohater narodowy, pochowany na miejscowym cmentarzu. Jego pogrzeb stał się wielką narodową manifestacją. Na płycie nagrobnej wyryto napis: "Wszystko dla ojczyzny - nic dla mnie".

Autor: "Pamiętnik Piotra Wysockiego o powstaniu 29 listopada 1830 roku", Paryż, 1867.

Obecnie jego rodzina zamieszkuje Opole, Łódź, Winiary, Michałowice, Sochaczew i Warszawę.

[edytuj] Postać Piotra Wysockiego w literaturze

Bohater dramatów: "Noc Listopadowa" Stanisława Wyspiańskiego, III części "Dziadów" Adama Mickiewicza, "Niebezpiecznie panie Mochnacki" Jerzego Mikke, powieści Edmunda Jezierskiego: "Noc Listopadowa (Piotr Wysocki)", "W pętlach bezwładu", Walerego Przyborowskiego "Reduta Woli", Jerzego Andrzejewskiego "100 lat temu i dziś". Sprzysiężenie Wysockiego przedstawione jako spisek koronacyjny w "Kordianie", Juliusza Słowackiego, gdzie pewne cechy Piotra Wysockiego niesie postać Podchorążego. W scenie Salon warszawski III części "Dziadów" Wysocki wypowiada zdanie:

"Powiedz raczej: na wierzchu. Nasz naród jak lawa,
 Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
 Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
 Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi."

Piotr Wysocki wg sztychu francuskiego - litografia François Le Villaina
Piotr Wysocki wg sztychu francuskiego - litografia François Le Villaina[8]

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ popiersie ze Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, po 1945 r. zaginione i odnalezione w 1978 r., odsłonięte w Łazienkach w 150 rocznicę Powstania Listopadowego 29 listopada 1980 r. - więcej Popiersie Piotra Wysockiego,
  2. ↑ za T. Łepkowski "Piotr Wysocki" wg Józef Patelski: Wspomnienia wojskowe 1823 - 1831, Wilno, 1914, inne opracowania przytaczają zbliżone wersje
  3. ↑ od maja do września 1831 r. dowodził pułkiem, jak i po powrocie do Polski z zesłania, Piotra Wysockiego tytułowano pułkownikiem, co być może oddaje przyznany stopień w obronie Warszawy 1831, którego dokumentacja zaginęła wraz z upadkiem Powstania Listopadowego
  4. ↑ 15 października 1857 r. wg kalendarza juliańskiego obowiązującego wówczas w Rosji - daty przytaczanej w niektórych dokumentach
  5. ↑ dom Piotra Wysockiego spłonął w 1939 r.
  6. ↑ pierwsze wydanie krajowe pamiętnika (2006). Fakt wydania pamiętnika nie był powszechnie znany - m.in. biografowi Piotra Wysockiego - "Prace własne "pułkownika" nie zachowały się..." za T. Łepkowskiemu, "Piotr Wysocki", str. 146
  7. ↑ T. Łepkowski, str. 147
  8. ↑ portret "tradycyjny", lecz nieprawdziwy, będący wytworem fantazji artysty - za T. Łepkowski "Piotr Wysocki", str. 96

[edytuj] Literatura