Korona duńska
Korona duńska – jednostka monetarna w Danii oraz terytoriach zależnych Danii: Wyspach Owczych i Grenlandii.
W jęz. duńskim korona nazywa się krone (liczba mnoga: kroner). 1 krone dzieli się na 100 øre (w l. mn. i poj.). Międzynarodowy kod (→ ISO 4217) waluty duńskiej to DKK.
Korona jako środek płatniczy została wprowadzona w Danii w 1873 roku jako wynik stworzenia Skandynawskiej Unii Monetarnej. Do Unii oprócz Danii należały Szwecja oraz Norwegia. Unia rozpadła się po I wojnie światowej, jednak państwa skandynawskie postanowiły zachować nazwę waluty - dlatego jednostka monetarna w Szwecji i Norwegii również nazywa się koroną.
Dania jest państwem Unii, zwolnionym na mocy Traktatu z Maastricht z obowiązku wprowadzenia u siebie waluty euro. W roku 2000 odbyło się dodatkowo referendum, w którym 53,2% społeczeństwa duńskiego odrzuciło pomysł wprowadzenia euro. Rząd Andersa Fogh Rasmussena zapowiadał kolejne referendum w tej sprawie w roku 2004, do referendum jednak nie doszło.
W kwietniu 2008 1 DKK = 0,4596 PLN
Spis treści |
[edytuj] Historia
W 1584 roku wprowadzono do obiegu na terenie Danii kilka złotych monet, takich jak engelot, dukat, rosenobel oraz największą z nich - portugał. Wtedy właśnie po raz pierwszy wybita została ze złota korona. Zawierała wtedy 2.73 gramów czystego złota i w przeliczeniu na srebrne pieniądze wyceniana była na 1 i 1/4 duńskiego talara lub 5 duńskich marek.
W 1618 roku po raz pierwszy spróbowano oprzeć system duński (dotychczas oparty o markę) o złotą i srebrną koronę (corona danica). W złocie wybito monety o nominale 2, 1 i 1/2 korony, natomiast w srebrze - 1, 1/2, 1/4, 1/8 i 1/16 korony. Moneta ćwierćkoronowa zwana była ortskrone. Obok tego bito jeszcze monety o nominale 4, 2, 1 i 1/2 szylinga oraz witeny. Korona złota w dalszym ciągu zawierała 2.73 gramów czystego złota, natomiast korona srebrna ważyła 37.82 gramów i zawierała 32.5 gramów czystego srebra. Jej wartość określono na 1 i 1/2 talara lewkowego (løvedaler).
Pierwszy w dziejach system walutowy Danii oparty na koronie przedstawiał się następująco (zawartość srebra podano w gramach):
| moneta | 1 talar | 1/2 korony | 1/4 korony | 1/8 korony | 1/16 korony | szyling | szóstak | witen | srebro |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 korona | 1 i 1/2 | 2 | 4 | 8 | 16 | 128 | 256 | 384 | 32.5 |
| talar | 1 i 1/3 | 2 i 2/3 | 5 i 1/3 | 10 i 1/3 | 85 i 1/3 | 170 i 2/3 | 256 | 22.75 | |
| 1/2 korony | 2 | 4 | 8 | 64 | 128 | 192 | 16.25 | ||
| 1/4 korony | 2 | 4 | 32 | 64 | 96 | 8.12 | |||
| 1/8 korony | 2 | 16 | 32 | 48 | 4.06 | ||||
| 1/16 korony | 8 | 16 | 24 | 2.03 | |||||
| szyling | 2 | 3 | 0.25 | ||||||
| szóstak | 1 i 1/2 | 0.13 | |||||||
| witen | 0.08 |
W 1619 system został zmieniony. Talara lewkowego zastąpił większy od niego rigsdaler in specie, który zawierał 25.88 gramów srebra. Sam talar lewkowy pod nazwą sleddaler stał się jednostką obrachunkową równą 4 marki. Korony złota i srebrna zachowały zawartość kruszcu (miały wartość 1 i 1/2 rigsdalera in specie), ale zamiast monet 1/8 i 1/16 korony wybito 1/12, 1/24, 1/48 i 1/96 korony. Moneta o nominale 1/96 korony zwana była kronskilling (co można przetłumaczyć jako szyling koronowy) i była nieco większa od będącego wciąż w obiegu starego szylinga zwanego dalerskilling, stanowiącego 1/128 korony. Także wciąż wybijano blaferty i witeny.
Ten skomplikowany system nie przetrwał długo i już w 1625 roku doszło do jego zmiany. Zmniejszono zawartość srebra w srebrnej koronie do 14.964 gramów, upodabniając ją do poprzedniej srebrnej półkorony. Odtąd złota korona była równa dwóm srebrnym koronom lub 1 i 1/3 talara (rigsdaler in specie). Ponadto srebrna korona równa była 4 markom lub 64 szylingom (kronskilling). Ponieważ srebrna korona w przybliżeniu równa była 2/3 niemieckiego reichstalera, odpowiadała wtedy srebrnemu guldenowi niemieckiemu lub 3 ortom polskim.
Utworzony w 1625 system w skrócie prezentował się następująco:
| moneta | Rigsdaler in specie | Korona srebrna | Marka | Kronskilling |
|---|---|---|---|---|
| Korona złota | 1 i 1/3 | 2 | 8 | 128 |
| Rigsdaler in specie | 1 i 1/2 | 6 | 96 | |
| Korona srebrna | 4 | 64 | ||
| Marka | 16 |
Ustalony w 1625 roku system, w którym główną rolę odgrywał talar duński (rigsdaler), a nie korona, utrzymał się, mimo okresowych zmian, do 1813 roku. W okresie tym dochodziło do licznych inflacji, szczególnie związanych z pieniądzem papierowym. Największe z nich w końcu XVII wieku i w XVIII wieku wywołane były przez kryzys gospodarczy spowodowany spadkiem cen zboża i bydła oraz wojnami ze Szwecją.
Po zniszczeniach związanych z wojnami napoleońskimi doszło do bankructwa skarbu duńskiego. Konieczne było w miejsce starego pieniądza wprowadzić nowy, czego dokonano w ordynacji z 1813 roku. Ponieważ nowy system oparto na rigsbankdalerze, korona była coraz rzadziej bita i jako główna waluta pojawiła się w Danii ponownie dopiero z chwilą utworzenia Skandynawskiej Unii Monetarnej w 1873 roku.
W 1873 Dania i Szwecja, które utworzyły Unię Monetarną, zrezygnowały z systemu bimetalicznego, opartego na monetach złotych i srebrnych i powołały wspólną koronę skandynawską. Nowa moneta była w pełni oparta na złocie - przyjęto, że z 1 kg czystego złota będzie się wybijać 2480 koron o próbie 900‰. Oznaczało to, że nowa korona zawierać będzie 0.403226 grama czystego złota. Nowa korona dzieliła się w Danii na 100 øre. Ze złota wybito monety o nominale 5, 10 i 20 koron. Monety jednokoronowe bito ze srebra - ważyły 7.5 gramów i zawierały 6 gramów czystego srebra. Stosunek ceny srebra do ceny złota wyniósł 1:14.88.
Nowa korona miała wartość 1/15 Frederiksdora lub około 2/3 rigsdalera i odpowiadała wartością koronie z 1818 roku. Dawny szyling był równy 1 i 1/2 nowego øre.
Relacja XIX-wiecznych walut do nowej korony duńskiej przedstawiała się następująco
| moneta | korona |
|---|---|
| funt szterling | 18.16 |
| dolar | 3.7315 |
| rubel (z 1899) | 1.92 |
| gulden holenderski | 1.4999 |
| marka niemiecka | 0.889 |
| korona austriacka | 0.756 |
| frank francuski | 0.720 |
Po I wojnie światowej system walutowy Unii uległ zaburzeniu. Kryzys gospodarczy z lat 1929-1934 (Wielki kryzys) doprowadził w końcu do sytuacji, że państwa członkowskie Unii odeszły od poprzednio ustalonych parytetów złota i związały swoje systemy walutowe z kursem funta szterlinga, i to na niejednakowym poziomie.
[edytuj] Parytet korony duńskiej w złocie
W poniższej tabeli przedstawione zostało pokrycie korony duńskiej w gramach czystego złota.
| Rok | Złoto | % |
|---|---|---|
| 1873 | 0.403226 | 100.0 |
| 1914 | 0.403226 | 100.0 |
| 1937 | 0.197922 | 49.1 |
| 1939 | 0.185914 | 46.1 |
| 1946 | 0.185178 | 45.9 |
| 1949 | 0.128660 | 31.9 |
| 1967 | 0.118489 | 29.4 |
| 1971 | 0.117265 | 29.1 |
| 1973 | 0.117265 | 29.1 |
| 1988 | 0.010000 | 2.5 |
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Literatura
- Zbigniew Żabiński, Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02992-8
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Unia Europejska |
euro • korona duńska • korona szwedzka • funt szterling • korona czeska • korona słowacka • forint węgierski • złoty polski • lit litewski • łat łotewski • korona estońska • lew bułgarski • lej rumuński • funt gibraltarski |
| Europa Zachodnia |
frank szwajcarski • korona norweska • korona islandzka • korona Wysp Owczych • funt manx • funt Jersey • funt Guernsey |
| Europa Wschodnia |
rubel • hrywna ukraińska • rubel białoruski • lej mołdawski • rubel naddniestrzański |
| Bałkany |
denar macedoński • kuna chorwacka • dinar serbski • bośniacka marka zamienna • lek albański • nowa lira turecka |
| Zakaukazie | |
|
kursywą zaznaczone regiony autonomiczne suwerennych państw posiadające własne waluty |
|
