Belgia

Język afrikaans

Język afrikaans

Afrikaans
Obszar	Republika Południowej Afryki, Namibia i inne
Liczba mówiących	6 milionów
Klasyfikacja genetyczna	JÄ™zyki indoeuropejskie  JÄ™zyki germaÅ„skie   JÄ™zyki zachodniogermaÅ„skie    JÄ™zyk afrikaans
Pismo	łaciński
Status oficjalny
Język urzędowy	Republika Południowej Afryki
Regulowany przez	?
Kody języka
ISO 639-1	af
ISO 639-2	afr
ISO 639-3	afr
SIL	AFK
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Wikipedia w języku afrikaans W Wikisłowniku: Słownik języka afrikaans

Język afrikaans, język afrykanerski (afrikaans, Afrikaanse taal) jest indoeuropejskim językiem należącym do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich i jest językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Hotentoci). Niderlandzkim - językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) - mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący głównie z Holandii i Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji i Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim i portugalskim posługiwała się na Przylądku większość sprowadzanych niewolników. W ten sposób afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras i religii jako język codziennej komunikacji i aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz murzyńskich języków bantu.

W trakcie migracji ludności wykształciły się trzy podstawowe dialekty:

• przylÄ…dkowy afrikaans (Kaapse Afrikaans) - na terenie pomiÄ™dzy Kapsztadem, Stellenbosch a Graaf-Reinet
• afrikaans znad Rzeki PomaraÅ„czowej zwanej Oranje (Oranjerivier-Afrikaans) - w pÅ‚n. części Kraju PrzylÄ…dkowego
• afrikaans znad wschodniej granicy (Oosgrens-Afrikaans) - w okolicach Graaf-Reinet i na wschód od tego miasta

Dość specyficznym dialektem tego języka jest Oorlans

Do końca XIX wieku afrikaans funkcjonował na równi z językiem niderlandzkim i uzupełniał go w niższych rejestrach, ale w niepodległych państwach burskich (Transwal, Orania) urzędowym był nadal niderlandzki. Pozostał on też językiem kościoła reformowanego. Od lat 40. XIX wieku zafrykanizowane formy niderlandzkiego były coraz częściej używane w prasie, a od lat 70. datują się pierwsze próby kodyfikacji i emancypacji afrikaans, co miało bezpośredni związek z agresywną anglicyzacją oraz uzyskiwaniem świadomości narodowej przez Afrykanerów. Po podboju republik burskich przez Wielką Brytanię (tzw. wojny burskie) język afrikaans stał się podstawowym elementem afrykanerskiej tożsamości narodowej i nastąpiła jego szybka standaryzacja i rozwój: w 1925 r. stał się obok angielskiego, na równi z niderlandzkim, językiem urzędowym w Związku Południowej Afryki, a potem w Republice Południowej Afryki oraz w Namibii, w praktyce jednak szybko wyparł język niderlandzki. Obecnie jest jednym z 11 urzędowych języków RPA; używany jest też powszechnie w Namibii.

Afrikaans jako językiem ojczystym posługuje się ok. 6,2 mln mieszkańców RPA, z czego większość stanowią Koloredzi, oraz dodatkowo 4 mln jako jednym z dwóch języków ojczystych (łącznie ok. 26% populacji RPA). Najwięcej użytkowników afrikaans skupia się w stolicy kraju – Pretorii oraz w Bloemfontein, a także na całym obszarze Kraju Przylądkowego, czyli w zachodniej części RPA. Ze współczesnych prowincji RPA największym udziałem mówiących językiem afrikaans cechują się:

• PoÅ‚udniowa Prowincja PrzylÄ…dkowa (Suid-Kaap) – 70%
• Północna Prowincja PrzylÄ…dkowa (Noord-Kaap) – 54%
• Wschodnia Prowincja PrzylÄ…dkowa (Oos-Kaap) – 30%
• Zachodni Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
• Mpumalanga (region stoÅ‚eczny) – 21%
• Oranje – 16%
• Wschodni Transwal (Oos-Transvaal) – 12%

W pozostałych dwóch prowincjach (KwaZulu-Natal oraz Północny Transwal) udział mówiących językiem afrikaans jest bardzo mały. Afrikaans jest również językiem ojczystym ok. 130 tys. mieszkańców Namibii, w tym 25% ludności stolicy kraju – Windhuku, ok. 25 tys. mieszkańców Botswany oraz kilku tysięcy osób w Malawi. Afrikaans pełni, choć w ograniczonym przez znajomość jęz. angielskiego zakresie, funkcję lingua franca w regionie Afryki Południowej – jest ważnym językiem komunikacji na terenie RPA, Namibii, Botswany i Zambii.

[edytuj] Język afrikaans a język niderlandzki

[edytuj] Gramatyka

• Przyimki:

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
van	van	"od" (odpowiednik angielskiego of)
voor	vir	"dla"

• Zaimki
  • Zaimki nieokreÅ›lone:

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
ander	ander	"inny"

• • Zaimki osobowe:

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
ik	ek	"ja"

• Odmiana czasownika:
  • Odmiana czasownika "być" (niektóre formy):

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
is	is	czas teraźniejszy, liczba pojedyncza, 3. osoba

• Spójniki:

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
en	en	"i"
slechts	mar net 'n	"tylko"

• Przyrostki:

Język niderlandzki	Język afrikaans	Uwagi
-lijke	-like	Tworzenie przymiotnika lub przysłówka (odpowiednik niemieckiego -lich): hol. mogelijke - afrik. moontlike

[edytuj] Afrikaans w Polsce

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Prof. dr hab. Jerzy Koch jest kierownikiem Zakładu Współczesnej Literatury Niderlandzkiej i Afrikaans Uniwersytetu Wrocławskiego, autorem książek:

• Historia literatury poÅ‚udniowoafrykaÅ„skiej. Literatura afrikaans. XVII-XIX wiek
• Outsider onder de zijnen. Vormen van xenofanie in de Afrikaanse roman ("Outsider wÅ›ród swoich. Formy ksenofanii w powieÅ›ci afrikaans").

Menu

• Home
• Polska