Język średnio-wysoko-niemiecki
| Mittelhochdeutsch | |
| Obszar | ? |
| Liczba mówiących | Język wymarły |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie *Języki germańskie **Język średnio-wysoko-niemiecki |
| Pismo | łaciński |
| ISO 639-2 | gmh |
| ISO 639-3 | gmh |
| SIL | ? |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata
|
|
Język średnio-wysoko-niemiecki (niem. Mittelhochdeutsch) to historyczna forma języka niemieckiego. Badacze przyjmują, że funkcjonowała ona w przybliżeniu w okresie między rokiem 1050 a rokiem 1350. Niektóre źródła za cezurę końcową przyjmują rok 1500. Formę tę poprzedza język staro-wysoko-niemiecki, zaś po niej nastąpił język wczesno-nowo-wysoko-niemiecki.
Chciaż nigdy nie powstał standardowy język średnio-wysoko-niemiecki, to prestiż domu Hohenstaufów spowodował wyłonienie się w końcu XII wieku ponadregionalnego, opartego na dialekcie szwabskim języka literackiego (mittelhochdeutsche Dichtersprache). Jednak ten opis jest trochę komplikowany przez fakt, że nowoczesne wydania tekstów z tego okresu starają się ujednolicać pisownię, w wyniku czego język pisany sprawia wrażenie większej spójności, niż miała w istocie miejsce w rękopisach. Nie jest pewne, na ile język literacki odpowiadał ponadregionalnemu językowi mówionemu dworów.
[edytuj] Periodyzacja
Jak zwykle w takich wypadkach daty początku i końca okresu są wyłącznie orientacyjne. Istnieje kilka kryteriów, które odróżniają język średnio-wysoko-niemiecki od wcześniejszego staro-wysoko-niemieckiego:
- osłabienie nieakcentowanych samogłosek do /e/ - taga -> tage ("dni"),
- pełne rozwinięcie przegłosu (umlautu) i jego zastosowania do oznaczenia kilku kategorii morfologicznych,
- ubezdźwięcznienie końcówek - tag -> tac ("dzień").
Z punktu widzenia kulturowego, te dwa okresy odróżnia przejście od kultury piśmiennej tworzonej wyłącznie w kręgach kościelnych do kultury skupionej wokół dworów arystokracji średniowiecznej. Dwór cesarski w Wiedniu, powstanie silnego szwabskiego domu Hohenstaufów, a później Habsburgów spowodowały, że południowe Niemcy zyskały dominującą polityczną i kulturalną pozycję.
Przejście do następnej formy języka wczesno-nowo-wysoko-niemieckiego związane jest z:
- dyftongizacją długich samogłosek i wydłużeniem krótkich, w wyniku czego powstał system samogłoskowy identyczny z systemem współczesnego niemieckiego - hûs -> Haus ("dom"); sagen -> sagen /saːgen/ ("powiedzieć")
- zgubienie w wielu miejscach nieakcentowanych samogłosek - vrouwe -> NHG Frau ("kobieta")
W następnym okresie dwory przestają być głównymi centrami kulturowymi, a ich miejsce zajmują miasta.
pragermański¹ † z pranordyckim†
wschodniogermańskie:
burgundzki † • gocki † • lombardzki † • wandalski †
zachodniogermańskie:
afrikaans • alzacki • angielski • (staroangielski † • średnioangielski † • wczesny nowoangielski †) • denglisch • dolnoniemiecki • (dolnosaksoński • wschodniodolnoniemiecki) • fryzyjski • jidysz • lotaryński • luksemburski • niderlandzki (warianty: flamandzki • holenderski • limburgijski • południowogeldryjski • twents) • niemiecki • (staro-wysoko-niemiecki † • średnio-wysoko-niemiecki † • wczesno-nowo-wysoko-niemiecki † • nowo-wysoko-niemiecki) • niemiecki w Austrii • pensylwański • plautdietsch • schwyzertüütsch • scots • starosaksoński † • wilamowski (wymysiöeryś)
skandynawskie:
duński • farerski • islandzki • jämtlandzki • szwedzki • szwedzki Rinkeby • norn † • norweski (nynorsk • riksmål • bokmål) • starogotlandzki † • staronordyjski †
¹ Język pragermański nie jest językiem germańskim, ale przodkiem wszystkich języków germańskich