rok 1930 / MCMXXX
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1928 « 1929 « 1930 » 1931 » 1932
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 6 stycznia – pierwsza podróż samochodem z silnikiem diesla z Indianapolis w stanie Indiana do Nowego Jorku została ukończona.
- 13 stycznia – po raz pierwszy Myszka Miki wystąpiła jako bohaterka komiksu.
- 21 stycznia-22 kwietnia – w Londynie odbyła się konferencja wielkich mocarstw będąca próbą ograniczenia zbrojeń morskich.
- 26 stycznia – dzień ten został ogłoszony przez Indyjski Kongres Narodowy – dniem niepodległości Indii (Purna Słaraj – Całkowitej Niepodległości).
- 30 stycznia – wystartowała pierwsza radiosonda z Pawłowska w ZSRR.
- 31 stycznia – kompania 3M wprowadziła do sprzedaży taśmę samoprzylepną (ang. Scotch Tape).
- 18 lutego – odkrycie Plutona przez amerykańskiego astronoma Clayde'a Tombaugha.
- 2 marca – Mahatma Gandhi poinformował Brytyjskiego Gubernatora Generalnego i Wicekróla Indii o planowanym obywatelskim proteście i nieposłuszeństwie względem władz kolonialnych. W dziewięć dni później rozpoczęły się protesty i obywatelskie nieposłuszeństwo.
- 5 marca – duński malarz Einar Wegener przeszedł chirurgiczną operację zmiany płci i odtąd nazywał się jako kobieta Lili Elbe – była to pierwsza osoba na świecie, która chirurgicznie zmieniła płeć.
- 6 marca – w Springfield w stanie Massachusetts po raz pierwszy znalazły się w sprzedaży zamrożone artykuły spożywcze.
- 8 marca – były prezydent USA i piastujący funkcję Prezesa Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych William H. Taft zmarł w Waszyngtonie.
- 12 marca – Mahatma Gandhi wraz z 78 osobami towarzyszącymi, rozpoczął dwustu milowy marsz protestu w kierunku oceanu, by zaprotestować przeciwko monopolowi brytyjskiemu na sól. Po drodze coraz więcej ludzi zaczęło dołączać do „Marszu Solnego”, który zakończył się 5 kwietnia (Salt Satyagraha).
- 28 marca – w Turcji zmieniono nazwy miast Konstantynopola i Angory, odpowiednio na Stambuł i Ankara.
- 29 marca – Heinrich Brüning zostaje mianowany Kanclerzem Niemiec.
- 31 marca – wszedł w życie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne czterdzieści lat.
- 4 kwietnia – powstała Komunistyczna Partia Panamy.
- 5 kwietnia – w akcie obywatelskiego nieposłuszeństwa, po przez marsz w kierunku oceanu i potem wyrób soli, Mahatma Gandhi złamał brytyjskie prawo kolonialne.
- 17 kwietnia – przez naukowców z koncernu DuPont został wynaleziony neopren.
- 18 kwietnia
- rozpoczęła się zbrojna rebelia w mieście Ćottogram przeciw brytyjskim władzom kolonialnym.
- Radio BBC w swym serwisie informacyjnym z Londynu doniosło, popełniając gafę, że na dzień dzisiejszy nie ma wiadomości.
- 21 kwietnia
- 22 kwietnia – podpisanie traktatu londyńskiego (zobowiązywał 5 mocarstw morskich do utrzymywania tonażu flot wojennych w poszczególnych klasach okrętów na określonym poziomie do roku 1936).
- 28 kwietnia – w Independence w stanie Kansas, po raz pierwszy w historii gry baseball odbył się mecz w nocy.
- 4 maja – aresztowanie przez Anglików Mahatmy Gandhiego.
- 6 maja – trzęsienie ziemi o sile 7,3 w skali Richtera w Iranie pozbawiło życia 4 tys. osób.
- 15 maja - Ellen Church jako pierwsza stewardesa obsługiwała pasażerów na pokładzie trzy silnikowego Boeinga w czasie lotu z Oakland do Chicago.
- 16 maja – Rafael Leonidas Trujillo został wybrany prezydentem Dominikany.
- 17 maja – premier Francji André Tardieu podjął decyzję wycofania pozostających oddziałów armii francuskiej z Nadrenii. Odziały te zostały wycofane z terytorium Niemiec do 30 czerwca 1930 r.
- 20 maja – radziecki filmowiec Siergiej Eisenstein przybył do Nowego Jorku.
- 24 maja – angielska pilotka Amy Johnson wylądowała w Darwin w Australii. Była pierwszą kobietą, która samotnie przeleciała z Anglii do Australii – wystartowała 5 maja i pokonała 17700 km (11000 mil).
- 30 maja
- Siergiej Eisenstein przybył do Hollywood by rozpocząć współpracę z wytwórnią filmową Paramount Pictures, jednak w październiku ze względu na różnice ideologiczne radziecki filmowiec zrezygnował ze współpracy z wytwórnią.
- William "Red" Hill Sr., kanadyjski śmiałek, dokonał sławnego pięciogodzinnego spływu w stalowej beczce rzeką Niagarą.
- 9 czerwca – dziennikarz gazety Chicago Tribune Jake Lingle został zastrzelony, gazeta wyznaczyła nagrodę 55 tys. dolarów za informację pozwalającą schwytać sprawców. Później okazało się że dziennikarz współpracował z Mafią.
- 17 czerwca – prezydent USA Herbert Hoover podpisał ustawę (ang. Smoot-Hawley Tariff Act), która podnosiła cło na ponad 20 tys. artykułów importowanych do USA. Amerykański eksport i import zmniejszył się o ponad połowę. W opinii niektórych ekonomistów ustawa ta była częściowo odpowiedzialna za ostrość wielkiego kryzysu.
- 21 czerwca – we Francji rozpoczął się przymusowy pobór do wojska na jeden rok.
- 5 lipca – odbyła się Siódma Konferencja Biskupów Anglikańskich (ang. Seventh Lambeth Conference). Biskupi zaaprobowali w ograniczonych okolicznościach użycie sztucznych środków antykoncepcyjnych – co było kontrowersyjną ale i nowatorską zmianą poglądów wśród wyznawców różnych odłamów chrześcijaństwa.
- 7 lipca
- 9 lipca – wielka katastrofa górnicza w kopalni węgla kamiennego "Wenceslaus" w miejscowości Hausdorf obecnie Jugów w której, zginęło 151 górników.
- 13 lipca – w stolicy Urugwaju - Montevideo rozpoczęły się pierwsze Mistrzostwa Świata w piłce nożnej. Napastnik francuski Lucien Laurent, zdobył pierwszą bramkę w historii mistrzostw świata w meczu z Meksykiem, wygranym przez Francuzów 4 : 1.
- 28 lipca – Richard Bennett pokonał Williama Lyona Mackenzie Kinga w wyborach federalnych i został premierem Kanady.
- 30 lipca – w finale pierwszych Mistrzostw Świata w piłce nożnej Urugwaj pokonał Argentynę 4 : 2.
- 7 sierpnia – z ramienia Progresywno-Konserwatywnej Partii Kanady Richard Bennett objął stanowisko premiera – jako jedenasty premier Kanady.
- 10 sierpnia – odbyła się pierwsza oficjalna podróż prezydenta RP Ignacego Mościckiego za granicę.
- 12 sierpnia – oddziały tureckiej armii wkroczyły na teren Persji by zwalczać kurdyjskich powstańców.
- 27 sierpnia – wojskowa junta przejęła władzę w Peru.
- 6 września – José Félix Uriburu stanął na czele udanego wojskowego przewrotu w Argentynie.
- 8 września – kompania 3M wprowadziła do sprzedaży przeźroczystą taśmę samoprzylepną.
- 14 września – Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) zdobyła 107 miejsc w Niemieckim Parlamencie, co stanowiło 18.3 % głosów oddanych w parlamentarnych wyborach, była drugą pod względem wielkości partią w parlamencie.
- 20 września – dwaj biskupi Syromalankarskiego Kościóła katolickiego zostali uznani przez Rzym za biskupów katolickich.
- 5 października – w swej dziewiczej podróży do Indii, brytyjski sterowiec R101 rozbił się nad Francją – zginęło 48 osób.
- 24 października – w Brazylii doszło do krwawego zamachu stanu w wyniku którego władzę prezydencką przejął Getúlio Dornelles Vargas.
- 2 listopada – Hajle Selasje I został koronowany cesarzem Etiopii.
- 25 listopada – trzęsienie ziemi na półwyspie Izu w Japonii pozbawiło życia 223 osoby i zniszczyło 650 budynków.
- grudzień – w Turcji kobiety uzyskały prawo do głosowania.
- 2 grudnia – Wielki kryzys: Prezydent USA Herbert Hoover wystąpił w Kongresie o przyznanie 150 milionów dolarów na roboty publiczne, by stworzyć nowe miejsca pracy i pobudzić ekonomię.
- 19 grudnia – na wyspie Jawa w Indonezji doszło do erupcji wulkanu Merapi – 1300 osób straciło życie.
- 28 grudnia
- księstwo Luksemburg udzieliło zezwolenia Radiu Luxembourg na rozpoczęcie działalności. W latach 50. i 60. Radio Luxembourg było jedyną radiostacją komercyjną, nadającą po angielsku swoje programy na Europę i jedyną nadającą rock and rolla.
- Mahatma Gandhi udał się do Wielkiej Brytanii by negocjować z rządem brytyjskim.
- 29 grudnia – Muhammad Ikbal w programowym przemówieniu do członków Ligi Muzułmańskiej w Allahabadzie, przedstawił koncepcję oddzielnego państwa muzułmańskiego – późniejszego Pakistanu.
- Ostatni przedstawiciel gatunku Giant aye-aye zdechł i gatunek tego palczaka wymarł.
- Liczba ludności w Europie stanowiła 38 % populacji świata.
[edytuj] Urodzili się
- 19 stycznia - Tippi Hedren, amerykańska aktorka filmowa
- 20 stycznia - Buzz Aldrin, astronauta amerykański
- 23 stycznia - Derek Walcott, karaibski poeta, pisarz, laureat Nagrody Nobla
- 27 stycznia - Bobby Bland, piosenkarz amerykański
- 30 stycznia - Gene Hackman, amerykański aktor, reżyser i producent filmowy
- 2 lutego - Krzysztof Chamiec, polski aktor (zm. 2001)
- 10 lutego - Robert Wagner, amerykański aktor, producent filmowy i telewizyjny
- 26 lutego - Krystyna Goldberg, polska dziennikarka i redaktorka
- 27 lutego
- 28 lutego - Leon Cooper, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 6 marca - Lorin Maazel, amerykański dyrygent, skrzypek i kompozytor
- 7 marca - Antony Charles Robert Armstrong-Jones, brytyjski fotograf i twórca filmów dokumentalnych nagrodzony Nagrodą Emmy
- 15 marca
- 17 marca - James Irwin, astronauta amerykański (zm. 1991)
- 19 marca - Ornette Coleman, amerykański saksofonista jazzowy i kompozytor
- 22 marca - Stephen Sondheim, amerykański scenarzysta musicali teatralnych, kompozytor i autor tekstów piosenek
- 24 marca
- 26 marca - Sandra Day O'Connor, amerykańska prawniczka, pierwsza kobieta-sędzia Sądu Najwyższego USA
- 28 marca - Jerome I. Friedman, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 31 marca - Julián Herranz Casado, hiszpański kardynał
- 3 kwietnia
- 7 kwietnia - Yves Rocher, polityk, założyciel francuskiej firmy kosmetycznej Yves Rocher
- 9 kwietnia - Bertram Blank, niemiecki polityk (zm. 1978)
- 11 kwietnia - Anton Szandor LaVey, założyciel Kościoła Szatana
- 12 kwietnia - Michał Życzkowski, profesor mechaniki stosowanej na Politechnice Krakowskiej (zm. 2006)
- 15 kwietnia - Vigdís Finnbogadóttir, prezydent Islandii
- 23 kwietnia - Silvana Mangano, włoska aktorka filmowa (zm. 1989)
- 24 kwietnia - Richard Donner, amerykański reżyser, producent i aktor filmowy pochodzenia żydowskiego
- 25 kwietnia
- 28 kwietnia - Carolyn Jones, amerykańska aktorka (zm. 1983)
- 29 kwietnia - Jean Rochefort, francuski aktor
- 8 maja - Jolanta Klimowicz, polska dziennikarka i publicystka
- 15 maja - Jasper Johns, amerykański artysta malarz
- 16 maja - Stanisław Brudny, polski aktor
- 21 maja
- 27 maja - John Barth, amerykański pisarz
- 31 maja - Clint Eastwood, amerykański aktor, reżyser, producent filmowy
- 2 czerwca - Charles Conrad, astronauta amerykański (zm. 1999)
- 3 czerwca - Marion Zimmer Bradley, amerykańska pisarka fantasy
- 8 czerwca - Robert Aumann, izraelski matematyk i członek Amerykańskiej Akademii Nauk, laureat Nagrody Nobla
- 13 czerwca - Ryszard Kukliński, polski agent CIA (zm. 2004)
- 18 czerwca - Henryk Machalica, polski aktor (zm. 2003)
- 19 czerwca - Gena Rowlands, amerykańska aktorka
- 22 czerwca - Jurij Artiuchin (ros. Юрий Петрович Артюхин), kosmonauta radziecki (zm. 1998)
- 27 czerwca - Ross Perot, przedsiębiorca amerykański, polityk
- 29 czerwca - Sławomir Mrożek, polski dramatopisarz i prozaik
- 2 lipca - Carlos Saúl Menem, polityk argentyński, prezydent Argentyny
- 3 lipca - Carlos Kleiber, austriacki dyrygent (zm. 2004)
- 11 lipca - Harold Bloom, amerykański profesor, krytyk literacki
- 15 lipca - Jacques Derrida, francuski filozof (zm. 2004)
- 1 sierpnia - Pierre Bourdieu, francuski socjolog (zm. 2002)
- 5 sierpnia - Neil Armstrong, astronauta amerykański, dowódca misji Apollo 11, pierwszy człowiek który w dniu 20 lipca 1969 postawił stopę na Księżycu
- 6 sierpnia - Abbey Lincoln, amerykańska pieśniarka jazzowa
- 12 sierpnia - George Soros, finansista amerykański pochodzenia węgiersko-żydowskiego
- 17 sierpnia - Ted Hughes, angielski poeta (zm. 1998)
- 20 sierpnia - Jan Olszewski, polski prawnik, polityk, premier 1991-92
- 21 sierpnia - Małgorzata Windsor, księżniczka, członkini brytyjskiej rodziny królewskiej, młodsza siostra królowej Elżbiety II (zm. 2002)
- 25 sierpnia - Sean Connery, brytyjski aktor filmowy
- 30 sierpnia - Warren Buffett, amerykański inwestor giełdowy
- 5 września - Danuta Ćirlić-Straszyńska, polska tłumaczka i publicystka
- 7 września
- 9 września - Frank Lucas, amerykański gangster
- 12 września - Piotr Skrzynecki, animator i konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami (zm. 1997)
- 23 września - Ray Charles, amerykański piosenkarz, muzyk i pianista (zm. 2004)
- 25 września - Bogusz Bilewski, polski aktor (zm.1995)
- 28 września - Mieczysław Czechowicz, polski aktor (zm. 1991)
- 1 października
- 4 października - Wiesław Gołas, polski aktor
- 5 października
- Paweł Popowicz (ukr. Павел Романович Попович), kosmonauta radziecki, pierwszy kosmonauta narodowości ukraińskiej
- Reinhard Selten, niemiecki ekonomista, laureat Nagrody Nobla
- 6 października - Hafiz al-Assad (arab. حافظ الأسد), polityk syryjski, prezydent Syrii (zm. 2000)
- 10 października
- Yves Chauvin, francuski chemik, laureat Nagrody Nobla
- Harold Pinter, angielski dramaturg, pisarz, reżyser teatralny i scenarzysta, laureat Nagrody Nobla
- 13 października - Teresa Lubkiewicz-Urbanowicz, polska pisarka
- 14 października - Schafik Handal, polityk salwadorski (zm. 2006)
- 28 października - Bernie Ecclestone, angielski prezydent i szef Formula One Administration
- 29 października
- 30 października - Clifford Brown, amerykański trębacz jazzowy (zm. 1956)
- 31 października - Michael Collins, astronauta amerykański, uczestnik pierwszego lądowania na Księżycu
- 1 listopada - Edgar Basel, niemiecki pięściarz, medalista olimpijski (zm. 1977)
- 3 listopada - James Kennedy, amerykański pastor kościoła prezbiteriańskiego (zm. 2007)
- 7 listopada - Kazimierz Dziewanowski, polski pisarz, dziennikarz, reportażysta, podróżnik, dyplomata (zm. 1998)
- 14 listopada - Edward Higgins White, amerykański astronauta (zm. 1967)
- 15 listopada - James Graham Ballard, brytyjski powieściopisarz, nowelista i eseista
- 16 listopada - Chinua Achebe, pisarz nigeryjski
- 21 listopada - Zbigniew Prostak, polski pisarz science fiction
- 2 grudnia - Gary Becker, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
- 11 grudnia - Jean-Louis Trintignant, francuski aktor, scenarzysta i reżyser filmowy i teatralny
- 13 grudnia - Zdzisław Leśniak, polski aktor (zm. 2002)
- 19 grudnia - Andreas Baltes, niemiecki polityk
- 21 grudnia - Kalevi Sorsa, polityk fiński, premier Finlandii (zm. 2004)
- 21 lutego - Ahmad Szah Kadżar (per. احمد شاه قاجار), szach Persji z dynastii Kadżarów (ur. 1898)
- 23 lutego - Horst Wessel, niemiecki nazista (ur. 1907)
- 2 marca - David Herbert Lawrence, angielski poeta i prozaik (ur. 1885)
- 6 marca - Alfred von Tirpitz, niemiecki admirał, twórca floty niemieckiej (ur. 1849)
- 8 marca - William Howard Taft, dwudziesty siódmy prezydent USA (ur. 1857)
- 11 marca - Silvio Gesell, niemiecki ekonomista-teoretyk (ur.1862)
- 12 marca - William George Barker, kanadyjski pilot, as myśliwski okresu I wojny światowej (ur. 1894)
- 16 marca - Miguel Primo de Rivera, hiszpański polityk i wojskowy (ur. 1870)
- 19 marca
- 14 kwietnia - Włodzimierz Majakowski, radziecki poeta i dramatopisarz (ur. 1893)
- 21 kwietnia - Robert Bridges, poeta angielski (ur. 1844)
- 22 kwietnia - Jeppe Aakjær, dziennikarz i pisarz duński (ur. 1866)
- 5 maja - Antoni Michałowski, polski lekarz, działacz społeczny, uczestnik powstania styczniowego (ur. 1837)
- 13 maja - Fridtjof Nansen, norweski oceanograf, badacz polarny, laureat Nagrody Nobla (ur. 1861)
- 14 maja - Władysław Orkan, polski pisarz (ur. 1875)
- 5 czerwca - Jules Pascin, bułgarski malarz i grafiki (ur. 1885)
- 29 czerwca - Julian Ejsmond, polski pisarz i poeta (ur. 1892)
- 7 lipca - Arthur Conan Doyle, pisarz angielski (ur. 1859)
- 28 lipca - Allvar Gullstrand, oftalmolog szwedzki, laureat Nagrody Nobla (ur. 1862)
- 30 lipca - Joan Gamper, szwajcarski biznesmen, sponsor klubów piłkarskich (ur. 1877)
- 11 sierpnia - Edward Hartley Angle, amerykański ortodonta (ur. 1855)
- 26 sierpnia - Lon Chaney, amerykański aktor (ur. 1883)
- 29 sierpnia - William Archibald Spooner, angielski uczony i anglikański duchowny (ur. 1844)
- 21 października - Włodzimierz Perzyński, polski dramaturg i prozaik (ur. 1877)
- listopad - Alfred Wegener, niemiecki meteorolog i geolog, w czasie burzy śnieżnej na Grenlandii (ur. 1880)
- 5 listopada - Christiaan Eijkman, lekarz holenderski, laureat Nagrody Nobla (ur. 1858)
- 9 grudnia - Laura Muntz Lyall, kanadyjska impresjonistka (ur. 1860)
- 13 grudnia - Fritz Pregl, austriacki profesor chemii medycznej, laureat Nagrody Nobla (ur. 1869)
[edytuj] Zdarzenia astronomiczne
[edytuj] Nagrody Nobla
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Święta ruchome
|
|